zondag 22 april 2018

Het Noorderbos en de Vogels 2003 - 2017 - Inleiding



 

 
Gewone wederik

Ad Kolen 


 
Een reeks artikelen over de vogeltellingen en broedvogelinventarisaties
 in het Noorderbos bij Tilburg 2003 - 2017
 
Inleiding
 


Dit verslag is geschreven om de resultaten van 15 jaar vogeltellingen in het Noorderbos vast te leggen. Naast het beschikbaar stellen van de verzamelde broedvogelgegevens aan Sovon, is het ook mijn opzet mijn kennis en geestdrift met anderen te delen. Dat betreft de gegevens van zowel het broedseizoen als de rest van het jaar. Geïnteresseerden en belanghebbenden kunnen over deze rapportage beschikken.
 
 Na 15 jaar is het Noorderbos voor mij bekend als mijn achtertuin, wel een grote! De vogels als familie, vooral de meest voorkomende soorten. Naast broedvogelgedrag en reeds beschreven vogelgedrag heb ik ook vaak onbeschreven vogelgedrag gedurende de jaren waargenomen. Deze bijzonderheden maken het langdurig volgen van vogels speciaal en wakkeren het enthousiasme aan. Dit alles te delen met anderen is nog waardevoller! Waar mogelijk zijn bijzondere ervaringen in de beschrijvingen opgenomen.

 
De door velen al beschreven veranderingen in de vogelwereld van Nederland en Europa stroken vaak met de bevindingen in het Noorderbos. Waar mogelijk zijn overeenkomsten of tegenstellingen in dit rapport aangekaart. Vogels volgen in een nieuw aangelegd gebied als het Noorderbos is boeiend, zeker als het om een lange tijd gaat. Het ontbreken van een beheersplan was een onverwachte ervaring. Nagenoeg de gehele telperiode is er, op het maaien van paden na, nagenoeg geen onderhoud uitgevoerd. Het gevolg daarvan is een natuurlijk verloop in het toenemen van bomen, struiken en planten. Het is spannend te volgen hoe de vogels daarop reageren.
 
Ook het niet aanslaan van vele bij de aanleg aangeplante bomen was van invloed. Er ontstond meer open gebied dan de opzet was. In het verslag is vastgelegd hoe de verschillende vogelsoorten zicht ontwikkelen: hoe hun biotoop geschikt of ongeschikt wordt, hoe vogelsoorten verschijnen en verdwijnen.

 

Hazepootje

Naast mijn enthousiasme wil ik ook mijn bezorgdheid delen over de ontwikkelingen van vogelsoorten en -bestanden in het algemeen. Bij het opmaken van deze serie tellingen wordt duidelijk dat de uitkomsten van het Noorderbos de landelijke dalende trend van een aantal vogelsoorten volgen. Gelukkig worden ook stijgende trends vastgesteld, zoals die van de bosvogels. Het gebruik van het gebied vóór de aanleg van het Noorderbos is me in alle jaren dat ik hier rondliep ook duidelijk geworden. De structuren van de vloeivelden zijn nog goed herkenbaar aanwezig. Samen met verschillende elementen uit die tijd hebben ze cultuurhistorische waarde. Ze vormden voor die tijd een vooruitstrevend systeem dat decennia lang functioneerde. De moeite waard ze te bewaren!
 
Het verder volgen van de vogels in het Noorderbos is het volgende doel. Vastleggen hoe de vogels op het ingezette beheer reageren. Hoe vogelsoorten zich verder ontwikkelen, toenemen, verdwijnen of zich opnieuw vestigen in het Noorderbos. Over 10 jaar kan ik daar meer over vertellen!
 
 
 Mei 2003, de kleine en de grote plas bij het Noorderbos.


  In de nieuwsbrief ’vogelsenzo’ staan de artikelen uitgebreider.

Abonneer je door een e-mail te sturen aan: adkolen@kpnmail.nl 

 


dinsdag 20 februari 2018

Dongevallei; oeverzwaluwwand



Dinsdag 20 februari 2018, 08.00 u. - 10.45 u.

Wisselende, meest lichte bewolking met wat zon, -1°C. tot 2°C., zwakke zuidoosten wind. Op sommige stilstaande wateren is er sprake van lichte ijsvorming! 
 
 
Vogeltelling in de Dongevallei door Ad Kolen.
 

 
 
 


Oeverzwaluwwand:

Tijdens de vogeltelling vandaag in de Dongevallei ook de broedwand voor de oeverzwaluwen bekeken. De wand is in 2012 naast de plas nabij de Reuverlaan aangelegd. Even voor het nieuwe broedseizoen worden jaarlijks de nestgangen schoongemaakt en gevuld met vers zand. In voorjaar van 2017 werd een ander soort zand aangevoerd en de nestgaten daarmee gevuld. Het zwarte zand leek van goede kwaliteit. Niet zo los als het zand van de oude wand wat het jaar ervoor gebruikt werd. Het zand werd aangedrukt en droogde wat hard op, was de constatering! In 2017 kwamen geen oeverzwaluwen tot broeden in de Dongevallei. Er gaan geluiden op dat het zand opnieuw ongeschikt zou zijn, is dat zo? Nu na een winter met veel regen en vorst is zand aan de openingen een stuk luchtiger!

 Mogelijk en zeker niet onwaarschijnlijk zijn er andere oorzaken waarom de oeverzwaluwen niet broedde in de Dongevallei in 2017. Grote verliezen vallen er soms onder oeverzwaluwen tijdens de trek over de Sahara. De situatie in de Sahel (het overwinteringsgebied) is in hoge mate bepalend. Gezien de ontwikkelingen aldaar (tendens naar drogere perioden, bovendien op grote schaal bouw van dammen, waardoor overstromingsvlaktes kleiner worden) is het de vraag of het huidige relatief hoge populatieniveau gehandhaafd kan worden (Sovon 2008.) Mogelijk zijn dus de broedvogels van het voorgaande jaar niet terug gekeerd.

 
Via camera beelden werd vastgesteld dat vanaf 27 maart tot 26 juni 2017 bijna dagelijks oeverzwaluwen bij de broedwand aanwezig waren. Het aantal was laag, ten hoogste 8 exemplaren werden te gelijk aangetroffen. Buiten 2 vage graafpogingen zijn er geen tekenen van het uitdiepen van nestgangen vastgesteld. Mogelijk waren het alleen jonge onervaren vogels.

 Twee ander factoren zijn mogelijk ook van belang. Tenminste 2 jongen vossen groeiden op in het hol in de wand. De ingangen liggen zowel aan de voorzijde, naast de betonnen blokken van de wand als aan de achterzijde. Misschien had de dominante aanwezigheid van ijsvogels ook invloed. Ze werden vaak bij en op de wand gezien. Onderling kunnen ijsvogels zich erg agressief gedragen, mogelijk doen ze dat ook tegenover andere vogels dicht bij hun nest. Een bezette ijsvogelwand lag op enkele tientallen meters afstand van de oeverzwaluwwand!

 Kortom wat te doen met de vulling van de oeverzwaluwwand voor het komende broedseizoen? Het zand lijkt niet de grote boosdoener! Alles laten zo als het is of mogelijk 20 van de 124 nestgangen, verspreidt over de wand vervangen, lijkt me verstandig. Maar zekerheid is er pas na het broedseizoen!

 



 
Waargenomen vogels:
 
Fuut
1
Aalscholver
1
Grote zilverreiger
1
Blauwe reiger
1
Knobbelzwaan
4
Grauwe gans
1
Soepgans
32
Grote Canadese gans
141
Krakeend
18
Wilde eend
37
Soepeend
7
Ringtaling
1v
Tafeleend
1m
Kuifeend
14
Waterhoen
5
Meerkoet
26
Scholekster
2
Watersnip
13
Kokmeeuw
16
Houtduif
33&2z
IJsvogel
1
Winterkoning
2
Heggenmus
1z
Koperwiek
3
Pimpelmees
7
Koolmees
9&2z
Boomkruiper
1
Ekster
8
Kauw
2
Roek
2
Zwarte kraai
6
Vink
6
Keep
2
Groenling
1&1z
Putter
24
Sijs
121
Aantal vogels
556
Aantal vogelsoorten
36


 


De in totaal 26 waargenomen meerkoeten verblijven allen in paren en houden afstand van de andere meerkoeten in het gebied. Soms zijn er lichte schermutselingen waarbij het gaat om het vaststellen van grenzen van de territoria.

 De 13 watersnippen die in het gebied verblijven vliegen in kleine groepjes op. Nu de meeste ondiepe plas-dras situaties bevroren zijn zoeken ze andere mogelijkheden om te foerageren. Meerdere malen vliegen enkele watersnippen op vanaf de bodem onder kleine groepen bomen. 

Van de 141 Grote Canadese ganzen hebben zich ook enkele tientallen exemplaren opgedeeld in paren. Gewoonlijk met 2 soms 3 paren bij elkaar. Die zijn al op zoek naar een plek om te broeden. Op verkenning zijn ze! Twee paren hebben al een plek gevonden op een eilandje in noordelijkste teldeel!

 Het hier jaarlijks tijdens het broedseizoen verblijvend gemengde paar, van een Grote Canadese gans en een grauwe gans, is ook weer terug gekeerd.
Op het eiland heeft zich ook een soepgans gevestigd. De vogel blijft zitten, op een nest waarschijnlijk! 



 
In de nieuwsbrief ’vogelsenzo’ staan de artikelen uitgebreider.
Abonneer je door een e-mail te sturen aan: adkolen@kpnmail.nl

 

zondag 28 januari 2018

Bloeiend speenkruid in het Noorderbos






Zondag 28 januari  2018, 08.30 u. – 12.00 u.
Wisselende lichte tot zware bewolking met een weinig zon, matige wind, 9°C tot 11°C.


 Vogeltelling in het Noorderbos door Ad Kolen.


Op een beschutte plek, achter een dijkje, staan enkele gele bloempjes van het speenkruid te pronken. Een nog iets aarzelende zanglijster zingt zijn lied in het deel aan de Kalverstraat. Gisteren er al een in de nabije omgeving gehoord. In de opening van de Nestkast op de TV-toren zit een slechtvalk. Het voorjaar biedt zich al aan!  Maar de winter is nog niet helemaal voorbij. In een groep van 42 vinken bevinden zich (tenminste) 2 kepen, die hier overwinteren.



Vogels
Fuut
2
Aalscholver
3
Blauwe reiger
1
Grote Canadese gans
16
Nijlgans
3
Krakeend
9
Wilde eend
42
Soepeend
3
Buizerd
3
Meerkoet
6
Houtduif
2&1b
IJsvogel
1
Groene specht
1
Winterkoning
2&2z
Roodborst
2z
Merel
3
Zanglijster
1z
Matkop
1r
Pimpelmees
7&1z
Koolmees
10&7z
Boomkruiper
3
Gaai
3
Kauw
2
Zwarte kraai
4
Spreeuw
13
Vink
44
Keep
2
Groenling
5
Aantal vogels
205
Aantal vogelsoorten
28

 
 
 


Voor het broedseizoen begint worden nog beheersmaatregelen uitgevoerd. Enkele percelen eiken (ruim 25 jaar oud) worden gedund. Ook een stuk berkenbos wordt onderhanden genomen. In het aangrenzende oudere bos zijn meerdere naaldbomen met de storm van vrijdag omgewaaid. Ook in de eikenbossen ligt het een en  ander om!
 
 
In de nieuwsbrief ’vogelsenzo’ staan de artikelen uitgebreider.
Abonneer je door een e-mail te sturen aan: adkolen@kpnmail.nl